Beeldmeditatie 1 

 Marc Chagall

 

Mijn naam is Asher Lev’ is een roman van de joodse schrijver Chaim Potok over het conflict van een jood met zijn vader en met de traditie waaruit hij voortkomt. Die joodse man blijkt een groot schilder. De joodse traditie wijst het maken van beelden af.

 

Deze roman roept herinneringen op aan Marc Chagall, een Franse kunstschilder van joodse afkomst, die in zijn lange leven (1887-1985) zijn beeldende talenten zonder reserve heeft gebruikt voor de vertolking van goed nieuws.

Laten we eens stilstaan bij een van zijn schilderijen. Het gaat over gastvrijheid en hij grijpt daarbij terug naar het verhaal dat we vinden in de Schrift, Genesis 18, 1-15:

  Eens verscheen de Heer aan Abraham bij de eik van Mamre, toen

  Abraham op het heetst van de dag bij de ingang van zijn tent zat. 

Hij sloeg zijn ogen op en zag plotseling drie mannen voor zich staan. Meteen liep hij van de ingang van zijn tent naar hen toe. Hij boog diep en zei: "Wees zo goed heer, uw dienaar niet voorbij te gaan. Ik zal water laten halen; was uw voeten en rust hier onder de boom. Nu u bij uw dienaar bent, zal ik brood voor u halen om u te sterken voor uw verdere reis." Zij zeiden: "Heel graag."

Abraham ging haastig de tent in naar Sara en zei: "Neem gauw drie schepel fijn meel, kneed het en bak er koeken van." Daarna liep Abraham naar de kudde, zocht een lekker mals kalf uit en gaf het aan zijn knecht om het snel klaar te maken.

Toen bracht hij hun wrongel en melk, en het kalf dat hij had laten toebereiden, en zette hun dat alles voor; terwijl zij aten bleef hij bij hen staan, onder de boom.’

 Vragen die je helpen ‘zien’:

·        Wat valt je op in dit schilderij van Chagall? Probeer eens als het ware door dit schilderij heen te wandelen. Wat kom je zoal tegen?

·        Kijkend naar dit schilderij, herken je er het verhaal in terug? Legt het schilderij dezelfde accenten als het verhaal?

·        Wil de schilder misschien bepaalde elementen uit het Bijbelverhaal uitvergroten of benadrukken?

·        Wat vind je van de kleuren in dit schilderij? Roepen ze een bepaalde stemming bij je op?

Om dieper in het verhaal door te dringen:

Zijn het drie mannen? Oosterse christenen hebben de drie mannen vaak afbeelden als engelen: met vleugels.

 

Merkwaardig is dat Chagall de drie met de rug naar ons toe plaatst. Is dat een herinnering aan het verhaal van Mozes, die vraagt of Hij God mag zien? Hij krijgt als antwoord dat hij God niet van aangezicht tot aangezicht kan zien, maar dat hij God van achteren mag zien (Exodus 33,23), in het voorbijgaan.

Vooral de kleuren zijn opvallend. De vleugels steken af tegen de diep-rode achtergrond. Enigszins links opzij staat Abraham, de handen rusten op zijn schoot. Hij kijkt toe of alles ‘naar wens’ is. Nog meer naar links komt Sara, Abrahams vrouw, tevoorschijn. Zij draagt een schaal met eten. Abraham en Sara zijn op hoge leeftijd. Het moet voor hen een grote inspanning zijn geweest hun gast(en) te ontvangen. Nog wel op het heetst van de dag.

Rechts boven, in een cirkel een soort miniatuur: Abraham, omringd door de drie engelen. Hij heeft ze zojuist begroet en gaat ze voor naar zijn tent. Zijn begroeting zou je als een dagelijks gebed kunnen zeggen: “Wees zo goed heer, uw dienaar niet voorbij te gaan.” Ook in deze miniatuur heeft Chagall Abraham afgebeeld met de handen voor zijn schoot. Is dat een verwijzing naar de belofte die de drie mannen straks zullen doen: “Over een jaar kom ik bij u terug: dan zal Sara een zoon hebben.”  En dat op hun hoge leeftijd!? Alsof de gast aan Abraham en Sara duidelijk maakt dat hun gastvrijheid vruchtbaar is en tot nieuw leven leidt.

Waar ligt de kern van dit verhaal? Het is een uitgebreid verhaal met veel details. Voor Chagall zelf ligt de kern in de barmhartige gastvrijheid van Abraham.

Chagall heeft dit hele verhaal weergegeven tegen een warm rode achtergrond. Een gloed van liefde.

·        Dit is veel meer dan het zoveelste verhaal over gastvrijheid tussen mensen. Het gaat hier over de Eeuwige die gastvrijheid zoekt bij mensen. Roept dit ervaringen op uit jouw leven? Uit dat van anderen?

  

·        Wat brengt mensen tot zo’n gastvrijheid? Wat schrikt ons ervan af? Hoe ligt dit in jouw eigen leven? Een Pools spreekwoord zegt: “Gast in huis, God in huis”.

  

·        De Eeuwige, Hij/Zij die ons te boven gaat, zoekt gastvrijheid onder mensen; zoekt gastvrijheid in onze geschiedenis. Wat voor gedachten en vragen roept dit bij jou op?

  

 

Stil worden

 

Laat het stil worden in jezelf.

 

Wat roept het schilderij over gastvrijheid in je op?

 

Wat probeert het schilderij je te zeggen en laat dit toe tot jezelf.

 

Tenslotte, neem afscheid van deze afbeelding.

 

En blijf nog wat in stilte zitten.

 

 

Uitdaging

 

Gastvrij zijn is mijn hart, mijn huis openstellen voor mensen die langskomen, of die ik toevallig ontmoet. Soms onverwacht.

Gastvrij zijn is de weg van het hart gaan. Het is veel meer dan een daad die ik stel, het is een levenshouding die vraagt gekoesterd, gecultiveerd te worden.

Gastvrij zijn is de weg waarlangs ik mezelf leer kennen, de ander ontmoet, God gewaar word. De weg van het hart heeft te maken met wat ik voel, wat ik denk en spreek. Ik ga die weg met hoofd, hart en handen.

 

Ben Verberne msc